Sociaal denken, duurzaam doen
In de ideale wereld van de circulaire economie vormt afval het begin van iets nieuws. Grondstoffen circuleren, ketens sluiten zich, verbrandingsovens blijven leeg. In de nog steeds lineaire praktijk blijkt die wereld kwetsbaar. Te kwetsbaar soms. Want als één schakel wegvalt, kan een zorgvuldig opgebouwde keten in één klap instorten. Het resultaat: verweesde partijen. Materialen die wel zijn ingezameld, gesorteerd en voorbereid op hergebruik, maar waarvoor ineens geen eindbestemming meer bestaat. WaardeRing ontdekt het aan den lijve. Bij Noggus&Noggus, de logistieke spin in het WaardeRing-web, staat een groeiende partij lp’s zonder eindbestemming.
In de opslag in Staphorst staan inmiddels dertien grote bakken vol lp’s. Samen goed voor zo’n 3.300 kilo vinyl. De platen zijn afkomstig uit de inzameling bij de vestigingen van Stichting Kringloop Zwolle/Noggus&Noggus. Verkoopbare exemplaren worden eruit gevist; de rest gaat de circulaire WaardeRing-keten in. Of beter gezegd: ging die keten in. ‘De lp’s worden uit de hoezen gehaald door leerlingen en dagbestedingslocaties zoals Frion en arbeidstrainingscentrum TIB,’ vertelt Jarno Compagner, hoofd magazijn en werkbegeleider bij Noggus&Noggus in Staphorst. ‘Het papier gaat naar papierrecycling, de platen zelf werden afgevoerd naar een gespecialiseerde recycler. Dat werkte een tijd lang goed.’ Tot anderhalf jaar geleden afnemer VinylRecycling in Lelystad failliet ging. Sindsdien stapelen de lp’s zich op. Als lp verkopen kan niet meer zonder hoes. Recyclen lukt evenmin. De partij is verweesd geraakt.
Vinyl lijkt op het eerste gezicht ‘gewoon plastic’, maar schijn bedriegt. ‘Het probleem is dat de samenstelling van lp’s niet altijd gelijk is,’ legt Martijn Govers, manager Logistiek & Transport bij Kringloop Zwolle/Noggus&Noggus, uit. ‘Er zijn producenten die hun eigen vinylafval recyclen tot nieuwe lp’s, maar die nemen geen partijen van derden aan. Ze weten simpelweg niet wat de chemische samenstelling is.’ Daar komt bij dat de markt klein en specialistisch is. ‘Er zijn maar een paar spelers die hier echt iets mee doen,’ zegt Martijn. ‘En die haken af als de volumes te klein zijn. Vanaf een zeecontainer (zo’n zeventig kuub) wordt het voor hen interessant. Dat heb je het over honderden bakken.’
Het faillissement van VinylRecycling staat niet op zichzelf. De afgelopen jaren zijn meerdere recyclers omgevallen, mede door streng uitgevoerde regelgeving. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) hield de export van gerecycled pvc van VinylRecycling tegen omdat niet onomstotelijk vaststond dat het om grondstoffen ging en niet om afval. De Raad van State oordeelde later dat de inspectie op onderdelen te streng is geweest, maar toen was het al te laat. De paradox is duidelijk: overheden zeggen circulariteit te stimuleren, maar in de uitvoering blijkt diezelfde circulariteit vaak klem te komen zitten tussen regels, interpretaties en onzekerheid. ‘Wij willen echt zoveel mogelijk recyclen,’ zegt Jarno. ‘Hier gaat niets zomaar weg. Maar als een afnemer wegvalt door regelgeving of faillissement, zitten wij met het materiaal. Dan wordt iets wat waarde heeft ineens een kostenpost.’
De lp’s zijn niet het eerste voorbeeld. Eerder liepen ook projecten met videobanden, inflatables zoals opblaaszwembadjes, en pvc-stromen vast. Weken aan demontagewerk bleken achteraf vergeefs omdat de eindschakel ontbrak. ‘Dat maakt je voorzichtig,’ zegt Jarno. ‘Je wilt vooraf honderd procent zekerheid dat een partij ook echt wordt afgenomen.’ Voor lp’s is die zekerheid er nu niet. Daarom is de inname inmiddels afgeremd. Wat er staat, blijft staan. In de hoop op een doorstart van een recycler, of op een nieuwe partij die wél kan en wil afnemen.
Tegelijk is het belangrijk om het andere verhaal te blijven vertellen. Want veel WaardeRing-projecten functioneren juist uitstekend. Zo loopt de inzameling en recycling van cd’s en dvd’s al jaren stabiel. De schijfjes worden verwerkt tot nieuwe producten, het papier en de hoesjes gaan ieder hun eigen monostroom in. Ook het project met donzen dekbedden is succesvol: het dons wordt gewassen en hergebruikt, het textiel gerecycled. Ordners worden in monostromen gedemonteerd. Leer wordt van onverkoopbare meubels gehaald. Oud kaarsvet wordt omgesmolten tot nieuwe kaarsen. En zo zijn er veel andere projecten die wel werken. Een recent succes is het fietsbinnenbandenproject. Fietsbanden worden ingezameld, waarna leerlingen en dagbestedingen ventielen verwijderen. Het resultaat is een zuivere rubberstroom. De eerste duizend kilo is inmiddels succesvol afgezet voor recycling. ‘WaardeRing laat zien dat het wel degelijk kan,’ zegt Jarno. ‘Als de keten klopt, de volumes kloppen en de regels werkbaar zijn.’
De partij lp’s in Staphorst wacht ondertussen op een nieuwe schakel. WaardeRing is op zoek naar organisaties die grote volumes kunnen en willen afnemen. Denk aan industriële verwerkers, onderwijsinstellingen of producenten die met vinyl als grondstof werken. Kleine creatieve toepassingen zijn sympathiek, maar lossen het probleem niet op. ‘Een stapeltje lp’s meenemen schiet niet op,’ zegt Martijn. ‘Dan blijven wij alsnog met de bulk zitten.’ Belangstellenden kunnen contact opnemen met netwerkcoördinator Ilse Postma van WaardeRing.
De lp’s zijn een casus, maar staan symbool voor een groter vraagstuk. Wie de circulaire economie serieus neemt, moet niet alleen de intenties uitspreken, maar ook zorgen dat ketens niet breken zodra het ingewikkeld wordt. Anders blijven verweesde partijen zich opstapelen. Keurig gesorteerd, vol potentie, maar zonder toekomst.
