Sociaal denken, duurzaam doen
Wat te doen met meer dan 3300 kilo vinyl? Dat was de vraag die we begin februari stelden. Het ging om een grote partij lp’s zonder hoes bij Noggus&Noggus in Staphorst, verweesd door het faillissement van hun recycler. Het artikel raakte op de een of andere manier een zenuw: de reacties stroomden binnen! Ze kwamen van scholen, festivals, hobbyisten en ondernemers. Het gevolg: dankzij VinylFarm.EU sluit de keten zich alsnog.
Thorbecke Technasium zag een leerzame uitdaging in het vinyl. Leerlingen mochten met de lp’s aan de slag en gebruikten het als materiaal, als casus, als aanleiding om na te denken over kringlopen en ketens. Techlab Zwolle deed iets vergelijkbaars: leerlingen maakten klokken, lampenkappen en schalen van de platen. Geen massa-oplossing, maar wel zinvol gebruik en bewustwording bij een nieuwe generatie. Paaspop Zieuwent, een muziekfestival in de Achterhoek, haalde een partij op voor het festivaldecor. De platen verdwenen niet in een oven, maar in een podiumontwerp. Maar de echte doorbraak was VinylFarm.EU.
Hans van Krieken, zijn vrouw Irene van Krieken en zakenpartner Sander Verbeek richtten samen VinylFarm.EU op. Zij denken anders over vinyl dan de meeste mensen in de keten. Voor het team is een lp in de eerste plaats geen afvalstroom, het is muziek. ‘Recycling is het laatste redmiddel,’ zegt Hans. ‘Liever verkopen we een plaat gewoon opnieuw.’ En dat lukt hen, verbluffend goed zelfs. Zo’n tachtig procent van het vinyl dat in Nederland als afval wordt beschouwd, blijkt bij VinylFarm.EU alsnog verkoopbaar als luisterbare lp. Inmiddels staan 350.000 platen online en dat worden er steeds meer. Per dag gaan er zo’n 3.000 de deur uit, naar klanten overal in de wereld: China, Brazilië, Chili en Cuba, landen waar oude westerse muziek opnieuw wordt ontdekt. DJ’s op Gran Canaria draaien James Last in volle clubs. Mensen kopen bewust een plaat van de Zangeres zonder Naam of met schlagers, op zoek naar iets nieuws in het oude. Zo wordt niet alleen het vinyl op de beste manier hergebruikt, maar ook de muziek zelf.
Bij VinylFarm.EU krijgt zelfs het slechtste vinyl nog een tweede leven. Ongeveer twintig procent van de platen is niet meer verkoopbaar als muziekdrager, maar blijft wel waardevol als grondstof. ‘Voor elke afgeschreven plaat hanteren wij de VURA methode: Verkoop, Upcycle, Recycle, Afstorten’, legt Hans uit. ‘Dit is een door onszelf ontwikkelde werkwijze die al bij de oprichting van VinylFarm.EU is bedacht en sindsdien strikt wordt toegepast bij binnenkomst van alle lp’s. In deze ontwikkeling heeft Sander een grote rol gespeeld. Elke plaat doorloopt deze vaste volgorde, waarbij we pas naar de volgende stap gaan als de vorige echt niet meer mogelijk is.’ Platen zonder commerciële waarde maar met een goede uitstraling worden ingezet voor upcycling, zoals onderzetters, klokken en lampen. Het middengedeelte wordt daarbij verwijderd zodat het materiaal zuiver genoeg is om verder te verwerken. ‘Lukt upcycling niet, dan gaan we pas over op recycling, waarbij het vinyl wordt geshredderd tot herbruikbare grondstof. Afstorten van lp’s komt bij ons in de praktijk niet voor.’ In totaal zijn al bijna 2 miljoen lp’s op deze manier verwerkt. ‘Zo benutten we elke plaat maximaal en stellen we afval zo ver mogelijk uit.’
Het bedrijf neemt platen aan die niemand anders durft aan te pakken. James Last, carnavalskrakers: het spul waar kringloopwinkels mee in hun maag zitten. ‘We nemen alles mee,’ zegt Hans. ‘Een overwinning is voor ons niet dat we op een dag 5.000 platen verkopen in plaats van 3.000. Een overwinning is dat we 5.000 lp’s van de afvalberg heb gered.’ VinylFarm.EU heeft nu zo’n 7 miljoen platen op voorraad, verspreid over Nederland, België, Engeland en Denemarken. Daarmee is het bedrijf de grootste tweedehands platenverkoper ter wereld. Maar de schaal heeft de circulaire missie nooit verdrongen. Hans, Irene en Sander verdienen het gemiddelde salaris van het personeel, niet meer en niet minder. Daarbij vinden ze ook het sociale aspect belangrijk. ‘Zo nemen we “straatvechtertjes” -zoals we ze noemen- onder onze hoede, geven ze structuur en een plek in het bedrijf.’
VinylFarm.EU wordt vaste afnemer van de lp’s uit de WaardeRing-keten die de kringloop zelf niet kan verkopen. Ook de partij hoesloze exemplaren in Staphorst, die ter recycling zo zorgvuldig door mensen in de dagbesteding en praktijkschool- en vso-leerlingen uit de hoezen werden gehaald en nergens meer heen konden neemt het bedrijf af. Voor Hans, Irene en Sander is dat logisch. ‘We willen ook een voorbeeld stellen. Veel fabrikanten produceren en produceren maar, terwijl ze geen verantwoordelijkheid nemen voor afgedankte artikelen. Wij laten zien dat dat anders kan en moet.’ Voor de lp’s in Staphorst is dat geen kleine stap, het is de schakel die de keten weer sluit.
De lp-keten is alsnog een succes geworden door een combinatie van factoren: mensen die massaal reageerden op de WaardeRing-oproep, een ondernemer die verder denkt dan de grens van zijn eigen markt, scholen die materiaal omzetten in leermomenten, een festival dat schoonheid ziet in wat anderen weggooien. De keten sluit weer omdat mensen bereid waren buiten de lineaire lijntjes te denken. Voor WaardeRing is de les bevestigd: circulariteit vraagt om robuuste ketens, en robuuste ketens vragen om partners die verder kijken dan de volgende levering. En dat is precies de houding waarop de circulaire economie drijft.
